حسنعلى خان افشار
175
سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )
ديوارهاى مزبور هر پنجاه قدمى برجى ساختهاند كه خيلى خوش وضع مىباشد . خندق دور شهر پانزده ذرع عمق دارد و بىآب است . عمارت دولتى اين شهر را سليمان خان امير تومان براى حكومت خود منزل قرار داده است . در ميان شهر مسجد بزرگ و يك مدرسه مىباشد . آبانبارهاى آن شهر ده آرشين عمق دارد و بازار چهار سوق مانندى نيز دارد . باغى است موسوم به باغ شاه كه در آن باغ عمارت كلاه فرنگى بنا شده است . ساكنين شهر قريب چهار هزارخانوار مىباشند « 1 » . 16 . يوسف خان گرجى مشهور به سپهدار از رجال بزرگ عراق در عهد فتحعلى شاه بوده است . به نوشتهء دوبد « سپهدار در ايام زمامدارى پادشاه پير ( فتحعلى شاه ) در رأس قواى ده هزار نفرى قرار داشت و موظف بود وقت نياز پادشاه آنان را در اختيار دولت بگذارد » « 2 » . از مهمترين كردههاى او بنيان نهادن شهر نو يا اراك امروزى است . وى در سال 1240 ق . مرد و پسرش غلامحسين خان در سن هفده سالگى جايش را گرفت و لقب پدر را به ارث برد . غلامحسين خان با ماه بيگم خانم دختر فتحعلى شاه ازدواج كرد و بدين ترتيب پايههاى قدرتش استوار شد « 3 » . از يوسف خان سه پسر به نامهاى غلامحسين خان ، رضاقلى خان و سهراب خان برجاى ماند كه فرزندان آنها با نام خانوادگى سپهدارى امروزه در اراك زندگى مىكنند « 4 » . مهمترين اين پسران غلامحسين خان است كه در حوادث روزگار شاه مرد - جناحبنديهاى ميان امرا و اشراف و آشوب اصفهان - نقش چشمگيرى داشت « 5 » . 17 . نام يكى از دهستانهاى سهگانه بخش آستانه شهرستان اراك است . اين دهستان بين دهستان قره كهريز و دهستان سربند و تقريبا در وسط بخش آستانه واقع است « 6 » . نام آن ، سابقا ، فائق عليا بوده و وجه انتقال آن به كزاز روشن نيست « 7 » . دوبد حدود آن را چنين
--> ( 1 ) . چريكف ، سياحتنامهء مسيوچريكف ، ص ص 76 - 77 ؛ Schindler H . , Eastren Persian Irak , p . 405 . ( 2 ) . دوبد ، كلمنت آگوستين ، سفرنامهء لرستان و خوزستان ، ص 444 . ( 3 ) . نك : عضد الدوله ، احمد ميرزا ، تاريخ عضدى ، ص ص 181 - 182 . ( 4 ) . دهگان ، ابراهيم ، تاريخ اراك ، ج 2 ، ص 55 . ( 5 ) . نك : مقدمه ، ص 25 . ( 6 ) . سازمان جغرافيايى كشور ، فرهنگ جغرافيايى ايران ، ج 2 ، ص 230 . ( 7 ) . دهگان ، ابراهيم ، تاريخ اراك ، ج 2 ، ص 78 .